Nước mặt là gì?
Nước mặt là nguồn nước tồn tại trên bề mặt tự nhiên như sông, hồ, hồ chứa và các hệ thống thủy vực khác.
Đây là một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng để các nhà máy cấp nước sản xuất nước sạch phục vụ đô thị. Nước mặt không đồng nghĩa với nước máy. Có thể hiểu đơn giản:
Nước sông, hồ → nguồn nước mặt → nhà máy xử lý nước → hệ thống phân phối → nước máy.
Do tiếp xúc trực tiếp với môi trường, đặc tính của nước mặt có thể chịu ảnh hưởng của lượng mưa, dòng chảy, mùa khô, xâm nhập mặn, chất hữu cơ, phù sa và các hoạt động trong lưu vực. Vì vậy, nước mặt phải trải qua hệ thống xử lý và kiểm soát chất lượng trước khi trở thành nước sạch cung cấp cho người sử dụng.
Nước máy là gì?
Nước máy là nước đã được một đơn vị cấp nước xử lý và phân phối đến người sử dụng thông qua mạng lưới đường ống.
Vì vậy, nước máy không phải là tên của một nguồn nước tự nhiên.
Nguồn đầu vào của nhà máy cấp nước có thể là nước mặt, nước ngầm hoặc sự kết hợp của nhiều nguồn tùy từng khu vực. Sau khi xử lý đạt yêu cầu, nước mới được đưa vào mạng lưới cấp nước.
Đây là điểm quan trọng khi tìm hiểu các cơ sở sản xuất nước uống đóng chai.
Một cơ sở sử dụng nước máy làm nguyên liệu không có nghĩa họ lấy trực tiếp nước sông để đóng chai. Nước đã được nhà máy cấp nước xử lý trước, sau đó cơ sở sản xuất tiếp tục áp dụng quy trình riêng như lọc, RO, UV, ozone hoặc các công nghệ phù hợp khác trước khi đóng chai, đóng bình.
Có thể hình dung:
Nguồn nước → nhà máy cấp nước → nước máy → cơ sở sản xuất nước uống → xử lý tiếp → đóng chai/đóng bình.
Nước ngầm là gì?
Nước ngầm là nước tồn tại trong các tầng chứa nước dưới bề mặt đất.
Nước mưa và nước mặt trong quá trình tuần hoàn tự nhiên có thể thấm xuống đất, đi qua nhiều lớp đất đá và tích tụ trong các tầng địa chất. Trong quá trình tiếp xúc lâu dài với đất và đá, nước có thể hòa tan một số thành phần khoáng.
Chính vì vậy, mỗi nguồn nước ngầm có thể mang một đặc điểm hóa học khác nhau tùy cấu tạo địa chất của khu vực.
Nhưng điều này không có nghĩa nước ngầm mặc nhiên tốt hơn hoặc sạch hơn nước mặt.
Một nguồn nước ngầm có thể chứa canxi, magie và nhiều khoáng hòa tan khác, nhưng cũng có thể chứa sắt, mangan, có độ cứng cao hoặc xuất hiện những thành phần không mong muốn. Nguồn nước vì thế vẫn cần được phân tích, xử lý và kiểm soát theo mục đích sử dụng.
Đối với nhà sản xuất nước uống, lợi thế của việc chủ động khai thác một nguồn nước ngầm ổn định là họ có thể nghiên cứu đặc tính của nguồn và thiết kế quy trình xử lý tương ứng.
Nước khoáng thiên nhiên có phải cứ lấy từ nước ngầm là được?
Không.
Đây là một trong những điểm người tiêu dùng dễ nhầm nhất.
Nước ngầm là cách phân loại theo nơi nước tồn tại và được khai thác. Nước khoáng thiên nhiên là một loại nước có những đặc tính và yêu cầu riêng đối với nguồn nước, thành phần cũng như quá trình khai thác, xử lý và đóng chai.
Vì vậy:
Nước khoáng thiên nhiên thường gắn với nguồn nước dưới đất, nhưng không phải mọi nguồn nước ngầm đều là nước khoáng thiên nhiên.
Điều làm nên giá trị của một nguồn nước khoáng không đơn giản là “nước nằm sâu dưới lòng đất”, mà còn nằm ở đặc tính của chính nguồn nước và thành phần khoáng của nó.
Đây cũng là lý do khi đọc nhãn sản phẩm, người tiêu dùng nên phân biệt rõ các khái niệm “nước uống đóng chai”, “nước tinh khiết” và “nước khoáng thiên nhiên” thay vì xem chúng là cùng một loại nước.
Cùng là nước đóng chai nhưng hành trình sản xuất có thể rất khác nhau
Nếu nhìn từ nguồn nước đến thành phẩm, chúng ta có thể gặp những hành trình khác nhau.
Sản xuất từ nước máy:
Nước mặt/nước ngầm → nhà máy cấp nước → nước máy → cơ sở sản xuất → lọc/RO và các công đoạn xử lý → nước uống đóng chai.
Sản xuất trực tiếp từ nguồn nước ngầm:
Nguồn nước ngầm → khai thác → xử lý theo đặc tính nguồn → kiểm soát chất lượng → đóng chai.
Nước khoáng thiên nhiên:
Nguồn nước khoáng được xác định → khai thác và xử lý theo yêu cầu dành cho nước khoáng thiên nhiên → đóng chai.
Và với một số sản phẩm nước ion kiềm bằng phương pháp điện phân còn có thêm một công đoạn quan trọng:
Nguồn nước → xử lý → nước có thành phần ion phù hợp → điện phân → nước ion kiềm → đóng chai.
Như vậy, cùng nhìn thấy một chai nước trong siêu thị nhưng “hành trình của nước” trước khi vào chai có thể hoàn toàn khác nhau.
Vì sao nước tinh khiết thường ít mang đặc trưng của nguồn nước ban đầu?
Đây là một điểm rất đáng để người tiêu dùng hiểu.
Nếu nhà sản xuất sử dụng công nghệ RO để loại bỏ phần lớn chất hòa tan trong nước, nhiều ion khoáng của nguồn nước đầu vào cũng được loại bỏ cùng quá trình xử lý.
Do đó, dù nguồn ban đầu là nước máy hay một nguồn nước khác, sau quá trình tinh lọc sâu, thành phần nước cuối cùng có thể không còn phản ánh rõ đặc tính khoáng của nguồn ban đầu.
Đây chính là khác biệt quan trọng giữa tư duy sản xuất nước tinh khiết và việc khai thác một nguồn nước có đặc tính khoáng cần được duy trì.
Nói cách khác, với nước tinh khiết, người tiêu dùng thường quan tâm nhiều đến mức độ tinh lọc và chất lượng thành phẩm. Với nước khoáng thiên nhiên, nguồn nước và thành phần khoáng lại trở thành một phần quan trọng để hiểu bản chất sản phẩm.
Nước ngầm có nhiều khoáng hơn nước mặt không?
Không nên kết luận như vậy cho mọi trường hợp.
Do nước ngầm có thời gian tiếp xúc với các tầng đất đá, nó có thể hòa tan nhiều khoáng chất và tạo nên một thành phần khoáng tương đối đặc trưng. Nhưng hàm lượng và loại khoáng phụ thuộc hoàn toàn vào địa chất của từng khu vực.
Nước mặt cũng chứa các chất khoáng hòa tan. Thành phần của nó chịu ảnh hưởng của lưu vực, địa chất, dòng chảy và nhiều yếu tố môi trường khác.
Vì vậy, thay vì hỏi “nguồn nào nhiều khoáng hơn?”, câu hỏi chính xác hơn là:
“Nguồn nước này có những khoáng nào, hàm lượng bao nhiêu và sau quá trình xử lý còn lại những gì trong thành phẩm?”
Đó mới là thông tin có ý nghĩa đối với người uống.
Có phải nước sản xuất từ nguồn nước ngầm sẽ tốt hơn nước sản xuất từ nước máy?
Không thể kết luận chỉ dựa vào nguồn nước.
Một sản phẩm nước uống an toàn và phù hợp phụ thuộc vào cả chuỗi:
Nguồn nước → công nghệ xử lý → điều kiện sản xuất → kiểm soát vi sinh và hóa lý → bao bì → bảo quản → chất lượng thành phẩm.
Nguồn nước tốt nhưng quy trình sản xuất và kiểm soát không tốt vẫn có thể phát sinh vấn đề. Ngược lại, một cơ sở sử dụng nước máy nhưng có hệ thống xử lý, sản xuất và kiểm soát chất lượng tốt vẫn có thể tạo ra sản phẩm đáp ứng các yêu cầu chất lượng áp dụng.
Vì vậy, iWater không khuyến nghị người tiêu dùng đánh giá chất lượng một sản phẩm chỉ bằng câu “nước này lấy từ nước ngầm hay nước máy?”
Nguồn nước là một phần của câu chuyện, không phải toàn bộ câu chuyện.
Khi mua nước uống, người tiêu dùng nên quan tâm điều gì?
Thay vì chỉ hỏi nước này “tinh khiết hay có khoáng”, người tiêu dùng có thể tìm hiểu theo một trình tự đơn giản:
Nguồn nước từ đâu? → được xử lý bằng phương pháp nào? → sau xử lý còn những thành phần gì? → sản phẩm thuộc loại nước nào? → nhà sản xuất công bố những chỉ tiêu chất lượng nào?
Ví dụ, nếu là nước tinh khiết, điều đáng quan tâm là quy trình tinh lọc và chất lượng thành phẩm.
Nếu là nước khoáng thiên nhiên, nguồn nước và thành phần khoáng trở nên đặc biệt quan trọng.
Nếu là nước ion kiềm điện phân, ngoài nguồn nước còn cần hiểu thành phần ion, khả năng dẫn điện của nước đầu vào và phương pháp tạo nước kiềm.
Mỗi loại nước có một câu chuyện khác nhau.
Hiểu nguồn nước để hiểu đúng sản phẩm mình đang uống
Một chai nước nhìn rất đơn giản, nhưng phía sau nó là cả một hành trình.
Nước có thể bắt đầu từ một dòng sông, đi vào nhà máy cấp nước rồi trở thành nước máy; sau đó tiếp tục được một cơ sở sản xuất xử lý để trở thành nước uống đóng chai. Nước cũng có thể được khai thác trực tiếp từ một tầng chứa nước dưới đất. Và trong những điều kiện nhất định, một nguồn nước dưới đất có đặc tính khoáng phù hợp có thể được khai thác để sản xuất nước khoáng thiên nhiên.
Vì vậy, “nước đóng chai” chỉ cho chúng ta biết hình thức sản phẩm, chưa cho biết đầy đủ bản chất của nước bên trong.
Muốn hiểu một chai nước, hãy đi ngược lại từ thành phẩm về nguồn:
Nó đến từ đâu? Trong nước có gì? Nhà sản xuất đã xử lý như thế nào? Và sau tất cả các công đoạn đó, trong chai nước chúng ta uống còn lại những gì?
Đó cũng là cách iWater muốn xây dựng chuỗi thông tin về nước uống: không chỉ giới thiệu một sản phẩm để mua, mà giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn nguồn nước, công nghệ và đặc tính của từng loại nước trước khi lựa chọn.
